Article on other languages:
- Etimolochía
- Wordstǣrcræft
- علم_تاريخ_الألفاظ
- Etimoloxía
- Етимология
- ব্যুৎপত্তি
- Etimologiezh
- Etimologija
- Etimologia
- Etimologia
- Etymologie
- Geirdarddiad
- Etymologi
- Etymologie
- Etymology
- Etimología
- Etümoloogia
- Etimologia
- ریشهشناسی
- Etymologia
- Étymologie
- Etimologie
- Sanasaíocht
- Etimoloxía
- Bun-ocklaght
- אטימולוגיה
- व्युत्पत्ति
- Etimologija
- Etimológia
- Etymologia
- Etimologi
- Orðsifjafræði
- Etimologia
- 語源
- ეტიმოლოგია
- Etymologyl
- Etymologia
- Etymologie
- Etimologija
- Etimoloģija
- Етимологија
- Etimologi
- Etymologie
- Etymologie
- Etymologi
- Etymologi
- Etimologia
- Etimologia
- Etymologia
- Etimologia
- Etimologie
- Этимология
- Etimologija
- Etymology
- Etymológia
- Etimologija
- Etimologjia
- Етимологија
- Etymologie_af_Woudgeschichte
- Etymologi
- சொற்பிறப்பியல்
- ศัพทมูลวิทยา
- Etimoloji
- Етимологія
- اشتقاقیات
- Etimolodjeye
- 语源学
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
Lingvo > Historio de lingvo > Etimologio
Etimologio estas scienco pri la etimo (aŭ deveno) kaj evoluo de vortoj kaj ties formoj, signifoj kaj uzateco en diversaj lingvoj. Ĝi estas la studo de la origino kaj de la evoluo de la vortoj, de ilia historio kaj de la probablaj ŝanĝoj de ilia signifo. Etimologio, sekve, studas vortojn ekde ĝia origino ĝis la nuna formo kaj signifo, kun la celo malkovri ĝian veran sencon kaj pli funde konatiĝi kun ĝi.
Etimologion oni povas subdividi en du ĉefaj branĉoj:
- Vortara etimologio, kie oni pristudas la vorttrezoron de iu lingv(aĵ)o.
- Onomastiko, kie oni pristudas verajn nomojn.
Enhavo |
Metodo
Laŭ metodo, Etimologio eblas esti scienca, pseŭdo-erudicia aŭ popola
Scienca etimologio estas etimologio bazita sur scienca lingvistiko, per scienca metodo kaj kontrolo. Nenio estas tiel utila kiel la etimologia scienco, nenio malfermas tiel vastan kampon al la meditado, nenio estas tiel firma gvidilo por la historio de la lingvo. Scienca etimologio serĉas la unuan mencion pri la vorto; poste analizas la kunteksto en kio ĝi aperis, demandas ĉu en tio mencio ĝi estis uzata kiel strangaĵo, aŭ tute normala vorto; komparas al aliaj lingvoj, ktp. Sen ia dubo, la etimologia studo de vorto, kun komparado de ĝiaj formoj en pluraj lingvoj ebligas profundan konatiĝon kun tiu vorto, kaj sekve permesas ties pli ĝustan uzadon.
Pseŭdo-erudicia aŭ miserudicia etimologio estas etimologia farita neprofesie de amatoroj, kiuj havas nesistemajn konojn pri la lingvosciencoj. Foje multaj eltrovoj de ili estas konfirmotaj de scienca kontrolo, sed foje estas nur fantazio. Ekzemple, iu kiu konus la anglan, la francan kaj Esperanton, povus diri ke "Telefono" divenas el la angla "The lephone", misskribita "Telephone", kaj "lephone" venis al la angla de la franca "Le phone". Ĝenerale por apogi siajn teoriojn, amatoroj kreas strangajn rakontojn:
- Foje, en Francio, iu kreis aparaton nomata "phone", sed usonano rabis la aparaton. En Usono, ĉar li ne scias la francan kaj ne konis la francan artikolon, li nomis la aparaton "Lephone", post Graham Bell denove rabis la aparaton kaj nomis ĝin "The lephone", kion oni misskribis "Telephone", kiu, fine, iĝis la esperanta "Telefono".
Ofte miserudicia etimologio ŝanĝas signifon, ortografion kaj uzon de la vortoj, ĉefe en mezklasoj kaj inter burĝaro.
Oni nomas "popolan etimologion" misan supozon pri la deveno de vorto, kiu tamen influas ties evoluon. Ĝi estas unu el la fortoj efikantaj en evoluo de vortoj. Ekzemple: Eŭskoj transformis la latinan labarum (labaro) al lauburu ("kvar kapoj"), tiel ke la vorto estu malpli fremda.
Gradoj
Etimologio povas esti "senpera" (unugrada, proksima) aŭ "pera" (malproksima). Senpera etimologio diras nur la senperan originon de la vorto, "pera" etimologio. Ekzemple: ĉielo (Esperanto) venas senpere de la franca lingvo ciel (ĉielo); sed se oni volas scii pli, oni diros ke ciel venis el la latina coelum,is (ĉielo), kiu, fine, venis el la greka koilos, konkava. Ĝenerale la pera etimologio iris ĝis la ŝanĝo de la signifo.
Etimologio de Esperanto
vidu ĉefartikolon Esperanta etimologio
La studo de la Esperanta etimologio krome scienca vidpunkto, estas utila por defendi la lingvon kontraŭ akuzoj pri artefariteco kaj por montri ĝian internaciecon.
