Article on other languages:
- Frans
- Französische_Sprache
- ፈረንሳይኛ
- Idioma_franzés
- Frencisc_sprǣc
- لغة_فرنسية
- ܠܫܢܐ_ܦܪܢܣܝܐ
- Francés
- Fransız_dili
- Франк_теле
- Französische_Sproch
- Pranses
- Французская_мова
- Френски_език
- Faransekan
- ফরাসি_ভাষা
- Galleg
- Francuski_jezik
- Francès
- Huák-ngṳ̄
- Prinanses
- Lingua_francese
- ᐅᐱᔥᑎᑯᔮᐅᐊᔨᒧᐎᓐ
- Frenk_tili
- Francouzština
- Франкі́искъ_ѩꙁꙑ́къ
- Франци_чĕлхи
- Ffrangeg
- Fransk_(sprog)
- Französische_Sprache
- Franski
- Francojska_rěc
- ފަރަންސޭސި
- Fransegbe
- Γαλλική_γλώσσα
- Francês
- French_language
- Idioma_francés
- Prantsuse_keel
- Frantses
- Luenga_francesa
- زبان_فرانسوی
- Ranskan_kieli
- Franskt_(mál)
- Français
- Francês
- Lenghe_francese
- Frânsk
- Fraincis
- 法語
- Frangais
- Lingua_francesa
- 𐍆𐍂𐌰𐌽𐌺𐌰𐍂𐌰𐌶𐌳𐌰
- Frangish
- Fap-vùn
- ‘Ōlelo_Palani
- צרפתית
- फ़्रांसिसी_भाषा
- Francuski_jezik
- Francošćina
- Lang_franse
- Francia_nyelv
- Ֆրանսերեն
- Lingua_francese
- Bahasa_Perancis
- Pagsasao_a_Frances
- Franciana_linguo
- Franska
- Lingua_francese
- ᐅᐃᕖᑎᑐᑦ/uiviititut
- フランス語
- fasybau
- Basa_Prancis
- ფრანგული_ენა
- Kifalanse
- ភាសាបារាំង
- ಫ್ರೆಂಚ್_ಭಾಷೆ
- 프랑스어
- Franzüüsėsh_(Shprooch)
- Zimanê_fransî
- Франция_кыв
- Frenkek
- Lingua_Francogallica
- Lingua_Fransesa
- Franséisch
- Frans
- Lengua_françèise
- Falansé
- ພາສາຝະລັ່ງ
- Prancūzų_kalba
- Franču_valoda
- Кранцонь_кяль
- Fiteny_frantsay
- Француски_јазик
- ഫ്രഞ്ച്_ഭാഷ
- Франц_хэл
- फ्रेंच_भाषा
- Bahasa_Perancis
- Francitlahtōlli
- Lengua_franzese
- Franzöösche_Spraak
- फ्रान्सेली_भाषा
- Frans
- Fransk_språk
- Fransk
- Fransum
- Fraunceis
- Dáághahii_bizaad
- Francés
- Францусаг_æвзаг
- Język_francuski
- Lenga_fransèisa
- فرانسوي
- Língua_francesa
- Phransya_simi
- Lingua_franzosa
- Limba_franceză
- Французский_язык
- Limba_frantzesa
- Lingua_francisa
- French_leid
- Fránskkagiella
- Francuski_jezik
- French_language
- Francúzština
- Francoščina
- Gjuha_frënge
- Француски_језик
- SíFulentji
- Se-french
- Franska
- Kifaransa
- Francusko_godka
- பிரெஞ்சு_மொழி
- Забони_фаронсавӣ
- ภาษาฝรั่งเศส
- Fransuz_dili
- Wikang_Pranses
- Tok_Pranis
- Fransızca
- Reo_farāni
- Французька_мова
- فرانسیسی_زبان
- Fransuz_tili
- Łéngoa_fransexe
- Tiếng_Pháp
- Francès
- 法文
- פראנצויזיש
- 法语
- SiFulentshi
 |
del.icio.us |
 |
Digg |
 |
Furl |
 |
|
 |
Rojo |
| Add to OnlyWire |
- Franca alidirektas ĉi tien. Por la komunumo de Brazilo, vidu Franca (urbo).
| Parolata en | Francio kaj proksimume 50 aliaj landoj |
| Denaskaj parolantoj | proksimume 77 milionoj |
| Fremdlingvo / dua lingvo por | proksimume 51 milionoj |
| Lingvistika klasifiko |
Hindeŭropa
|
| Oficiala lingvo en | Francio kaj 24 aliaj landoj |
| Reguligita de | Académie française |
| Skribo | latina |
| Lingvaj kodoj | |
| ISO 639-1 | fr |
| ISO 639-2 | |
| Bibliografia | fre |
| Terminologia | fra |
| SIL | FRN |
| Specimeno | |
|---|---|
| La Patro Nia
Notre Père, qui es aux cieux |
|
La franca lingvo (langue française, aŭ pli simple français) estas latinida lingvo parolata de 125 milionoj (41,6% kiel dua lingvo), precipe en Francio, Belgio, Svislando, Kanado, Haitio, Okcidenta Afriko kaj Polinezio. Ĝi estas oficiala lingvo de UNO kaj unu el la ĉefaj internaciaj lingvoj en Afriko. La franca estas inter la plej disvastigitaj lingvoj en la mondo kaj, kun la angla lingvo, Esperanto kaj aliaj ĝi estas unu el la vere mondaj lingvoj.
La franca lingvo estas romanida lingvo precipe elvenante el latino. Oni konsideras ke la malnova franca ekzistis de la 842 ĝis ĉirkaŭ 1400 (la kodo de tiu lingvo laŭ ISO 639 estas fro). De ĉirkaŭ 1400 ĝis 1600 la lingvo estas nomata meza franca (ISO 639: frm).
Laŭ la Encyclopaedia Britannica, almenaŭ ĉi tiuj nacioj enhavis pli ol unu milionon da francalingvanoj en 1990:
- 52,8 -
Francio - 6,4 -
Kanado - 5,1 -
Alĝerio - 5,1 -
Haitio - 4,4 -
Ebura Bordo - 3,3 -
Belgio - 2,6 -
Respubliko Kongo - 2,1 -
Tunizio - 1,9 -
Usono - 1,8 -
Kameruno - 1,2 -
Madagaskaro - 1,2 -
Niĝero - 1,2 -
Svislando
Notu bone, ke diversaj nacioj kalkulas siajn lingvanojn malsame. Ekzemple, la cifero por Usono enhavas nur tiujn, kiuj parolas france hejme, sed ne tiujn, kiuj lernis kaj bone regas la lingvon ekster la hejmo - ekzemple, en infanvartejo, en lernejo, ktp. (la franca estas unu el la ĉefaj lingvoj instruataj en usonaj lernejoj). Malmulte da nacioj kalkulas dualingvanojn de lingvoj neoficialaj.
Enhavo |
Dialektoj
Ĉar la franca estas disigita tra la mondo, ĝi efektive dialektiĝis al Akadia, Kebekia, Pikarda, Svisa, Aostvala (Valdôtain) (Arpitana lingvo), Valona kaj aliaj.
Historio
- - 100.
- La franca devenas rekte de la vulgara latino parolita en Gaŭlio (la antikva Francio) en la 1-a jarcento a.K. post la venko de Cezaro. La vulgara latino ne estis la klasika latino de Cezaro kaj Cicerono, sed la latino efektive parolata de la vulgaruloj de la Imperio, la latino de la Vulgato. Eĉ en la tagoj de la Imperio, la vulgara latino enhavis latinidajn ecojn.
- 500.
- Dum 500-1000, post la disfalo de Romio, la latino de Francio, pliparte izolita de la latino de Hispanio kaj Italio, fariĝis iom post iom nova lingvo: la franca mem.
- 1000.
- En 1066, francalingvanoj atakis kaj regis Brition, profunde influonte la disvolviĝon de la angla, kiu eĉ hodiaŭ enhavas multe de francaj vortoj. Eĉ en la tiama Italio, la franca estis la komuna lingvo inter komercistoj. Ĉirkaŭ 1100 skribiĝis la Kanto de Roland.
- 1500.
- Dum 1200-1900, la nacia registaro en Parizo disvastigis sian dialekton tra la tuta lando: la francilia franca fariĝas la oficiala lingvo en Francio en 1539, depost kiam la franca lingvo estis uzata en la tribunaloj (dum en plimulto el la eŭropaj landoj uzatis latinon ĝis foje la 19-a jarcento).
- Jarcentoj 18-a ĝis 19-a.
- La franca estis la internacia lingvo de kulturo kaj diplomatio en la Okcidento. En Nobelaj rondoj de meza kaj orienta Eŭropo tio iĝis ĝis, ke oni ofte parolis france sine de la familio, infanojn oni provizis per franclingva vartistino, kaj foje nobelaj rusoj scipovis pli bone la francan ol sian propran lingvon. En 1870 iu aŭdis la Germanimperian Vilelmo la 1-a, kiu ĵus estis venkinta Francion kaj fondinta la unuiĝintan germanan imperion familiare interbabili kun sia ĉefministro BISMARCK france. Pro tio, Marie Curie, ekzemple, plenaĝiĝis en Pollando sed, kiel plenaĝulo kaj sciencisto, loĝis kaj laboris en Francio. Tio ankoraŭ okazas eĉ hodiaŭ, sed estas pli ofte per la angla.
Nekompleta listo de verkistoj alilandedevenaj, kiuj verkis en la franca lingvo: José-Maria de Heredia, Samuel Beckett, Emile Cioran, Eugène Ionesco, Julien Green, ktp
- Jarcentoj 19-a kaj 20-a.
- La franca estis disvastigita tra la mondo per la franca imperio, precipe al Afriko, Vjetnamo kaj Polinezio. Sed la imperio disfalis post 1945, kaj kun tio la potenco de la franca kiel monda lingvo. La imperio de Britio ankaŭ disfalis post la milito, sed la angla estis subtenita de la leviĝo de Usono kiel monda potenco. Aliflanke, la kultura ligilo de Francio kun la nacioj de sia pasinta imperio estas ĝenerale pli forta ol la sama pri Britio.
Prononco
Konsonantoj
| Bilabiala | Labiodenta | Labial-palatala | Labial-velara | Alveola | Postalveola | Palatale | Velara | Uvula | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Plozivo | p b | t d | k g | ||||||
| Nazalo | m | n | ɲ ¹ | ŋ ² | |||||
| Frikativo | f v | s z | ʃ ʒ | ʁ ³ | |||||
| Alproksimiĝo | ɥ 4 | w 4 | l | j 4 |
¹ Ĉe la nuna elparolo, la fonemo /ɲ/ proksimiĝadas al [nj].
² La fonemo /ŋ/ ekestis antaŭ relative mallonga tempo, per la pruntado de angladevenaj vortoj. Ĝi fojfoje estas elparolata /ɲ/.
³ Laŭ la parolanto, [ʁ] povas esti anstataŭigata per [ʀ] aŭ [r]. Tiaj sonoj estas alofonoj.
4 /ɥ/, /w/ kaj /j/ verdire ne estas konsontantoj; ili estas alproksimiĝoj (ankaŭ duonkonsonantoj aŭ duonvokaloj).
Vokaloj
La franca lingvo enhavas tri aŭ kvar nazajn vokalojn, laŭdialekte.
| Antaŭa | Centra | Malantaŭa | |
|---|---|---|---|
| Malvasta | i y | u | |
| Mezmalvasta | e ø | o | |
| ə ¹ | |||
| Mezvasta | ɛ ɛ:² ɛ̃ œ œ̃ ¹ | ɔ ɔ̃ | |
| Vasta | a | ɑ ³ ɑ̃ |
¹ Ĉe la nuna elparolo de iuj regionaj variaĵoj de la franca, /ə/ emas proksimiĝi al /ø/, kaj /œ̃/ emas proksimiĝi al /ɛ̃/.
² La distingo inter /ɛ/ kaj /ɛ:/, kiel en la vortoj mettre (meti) kaj maître (estro) malaperadas en Francio, sed plu ekzistas en Kanado. En Francio, la distingo koncernas la daŭron, sed en Kanado estas eta malsamo de eco.
³ En iuj regionoj de Francio, /ɑ/ malaperis kaj estas anstataŭigata per /a/.
Gramatiko
Substantivoj, adjektivoj kaj pronomoj
La Franca lingvo havas du generojn kaj du numerojn, sed ne plu havas kazojn, escepte de pronomoj.
Verbo
En la franca lingvo estas konjugacioj. La verboj varias laŭ la gramatika persono, la modalo kaj la tempo. Estas tri grupoj de verboj (kaj du helpverboj).
Ekzemple : verboj konjugaciataj en la indikativo de la prezenco.
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
Francdevenaj Esperantaj vortoj
Multaj Esperantaj vortoj venas el la franca lingvo, kaj multege da esperantaj neologismoj simple estas francaj vortoj kun aldonita -o-finaĵo.
Ekzemploj : absorbi, adopti, brodi, diri, dormi, fini, honori, lavi, profiti, agresi, akomodi, asimili, ataki, deziri, doni, esperi, froti, grati, izoli, krii, lui, metodo, piki, proklami, rafini, regali, revi, debuti, disputi, refuti, repudii, aplaŭdi, brili, cedi, cirkuli, defendi, degeli, disocii, ekspedi, fenestro, improvizi, inventi, inspekti, instrui, kelkaj, kelkfoje, komerci, kongreso, kondamni, komenci, konsterni, liveri, manĝi, marĉandi, naŭzi, neĝo, neglekti, parolo, percepti, pesi, pluvi, protekti, respondi, rigardi, rikolti, traduki, vendi.
Tamen, multaj en tiuj vortoj ankaŭ ekzistas en aliaj latinidaj lingvoj.
Langrompilo
Fama franca langrompilo estas la frazo Le riz tenta le rat ; le rat tenté tâta le riz tentant.
Eksteraj ligoj
Vidi ankaŭ
- Anagramo
- Etimologio
- Franclingvio
- Franclingva literaturo
- Lingva familio
- Lingvistiko
- Listo de lingvoj
- Listo de misprononcadoj
- Palindromo
- Verbo
 Malhelblua : franca-parolante Blua : oficiala lingvo |
 Regionaj lingvoj de Francio |
