Keĉua lingvaro

Poll without page-refresh

Article on other languages:

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Lingvo > Lingvaj Familioj > Ando-Ekvatora > Keĉua


Parolata en	Peruo, Ekvadoro, Bolivio, Kolombio, Arĝentino, Ĉilio
Denaskaj parolantoj	9,6 milionoj
Lingvistika klasifiko	Ando-ekvatora Keĉua
Reguligita de	La Akademio de la Keĉua Lingvo - http://www.unsaac.edu.pe/runasimi/
Skribo	latina depost la venko fare de la hispanoj
Lingvaj kodoj
ISO 639-1	qu
ISO 639-2	que

Specimeno

La Patro Nia

Yayayku hanaq pachapi kaq,
sutiyki yupaychasqa kachun.
Kamachikuq-kayniyki takyachisqa kachun,
munayniyki kay pachapi ruwakuchum,
Imaynan hanaq pachapipas ruwakun hinata.
Sapa p'unchay mikhunaykuta quwayku.
Huchaykutapas pampachawayku,
imaynan ñuqaykupas contraykupi huchallikuqniykuta panpachayku hinata.
Amataq watiqasqa kanaykuta munaychu,
aswanpas saqramanta qispichiwayku.
Qanpan kamachikuq-kaypas, atiypas,
wiñaypaqmi yupaychasqa kanki.

origino: Andoj
fonto de la vortoj: gaŭĉo, inkao, kajmano, kinino, kokaino, k.a.
oficiala prizorgantaro: La Akademio de la Keĉua Lingvo - http://www.unsaac.edu.pe/runasimi/

La keĉua (keĉue qhishwa aŭ runasimi, hispane quechua) familio de lingvoj parolataj en Sudameriko, precipe en Peruo, Ekvadoro kaj Bolivio. La vorto keĉua ofte aludas iun el la pluraj lingvoj de la keĉua familio. La plej konata formo de keĉua estas de Kusko, Peruo. Kun pli ol 11 milionoj da parolantoj, la keĉua havas la pli grandan parolantaron ol ĉiu alia indiana lingvo. Ĝi verŝajne, sed ne certe, estas parenco de la ajmara, kiu ankaŭ parolatas en Bolivio.

La klasika keĉua lingvo venas de la popolo keĉua, kiu estis parto de la Inkaa Imperio.

Enhavo

1 Keĉua literumado
- 1.1 Vokaloj
- 1.2 Konsonantoj
2 Keĉuaj vortoj
3 Keĉuaj frazoj
4 Eksteraj ligoj
5 Vidu ankaŭ jenon:

Keĉua literumado

Vokaloj

La keĉua havas nur tri vokalojn: /i/, /a/, kaj /u/, laŭ la "klasika araba triangulo". Ĝi sonas same kiel tiuj de Esperanto; tamen, kiam la malvastaj vokaloj "a", "i" kaj "u" aperas apud la postvelaj konsonantoj /q/, /q'/, kaj /qh/, ili iĝas pli similaj al /A/ /e/ kaj /o/.

Konsonantoj

	labiala	alveola	palata	vela	postvela	glota
plozivo	p	t	ch	k	q
frikativo		s		x		h
nazalo	m	n	ñ
lateralo (flanka)		l	ll
vibra		r
kvazaŭvokala	w		y

La konsonantaro ŝajnas stranga laŭ hindeŭroplingvanoj. Neniu plozivo kaj neniu frikativo estas voĉa. Ŝajnus ke mankus fonemoj. Tamen, en pluraj dialektoj keĉuaj, ĉiu plozivo povas havi ĝis tri formojn: simplan, kun glota fermo, kaj kun plia spiro. Ekzemple:

simpla  glota fermo  plia spiro
  p          p'          ph
  t          t'          th
  k          k'          kh
  q          q'          qh

Keĉuaj vortoj

La dialektoj de la hispana en Peruo kaj Bolivio havas multajn keĉuajn vortojn. Eĉ Esperanto havas plurajn. Jen iom da ili:

gaŭĉo < waqcha ("orfo/povrulo")
inkao < inka ("reĝo")
kajmano < kayman
kinarbo, kinino, kinkono < kina ("kinarbo")
kokao, kokaino < kuka ("kokao")
kondoro < kuntur
lamo, ljamo < llama
pampo < panpa
pumo < puma
vikuno < wik'uña

Keĉuaj frazoj

Keĉua frazo                    Esperanta traduko

Allillanchu?                   Kiel vi fartas?
Allillanmi, allillantaqmi.     Mi fartas bone.
Ima sutiyki?                   Kiel vi nomiĝas?
Sutiy Urpim.                   Mi nomiĝas Urpi
Mamay kamachinaykipaq.         Estas plezuro koni vin, s-ino.
Yanapawankimanchu?            Ĉu vi povas helpi min?
Añay./P'achi./Dyuslupayki. Dankon.
Imamanta.                      Ne dankinde.
Tinkunanchiskama.              Ĝis la revido.
Paqarinkama.                   Ĝis morgaŭ